فرق UVA و UVB چیست؟ راهنمای انتخاب ضدآفتاب مناسب

آفتاب یکی از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر سلامت پوست است. نور خورشید علاوه بر تأمین انرژی و کمک به ساخت ویتامین D، حاوی اشعه‌های فرابنفش یا UV است که قرار گرفتن طولانی‌مدت و بدون محافظت در برابر آن‌ها می‌تواند باعث آفتاب‌سوختگی، لک، تیرگی، پیری زودرس و افزایش خطر ابتلا به سرطان پوست شود.

در میان اشعه‌های فرابنفش، دو نوع UVA و UVB بیشترین اهمیت را برای مراقبت از پوست دارند. اگرچه هر دو می‌توانند به پوست آسیب برسانند، اما نحوه اثرگذاری آن‌ها یکسان نیست. شناخت تفاوت UVA و UVB به شما کمک می‌کند هنگام خرید ضدآفتاب، انتخاب دقیق‌تری داشته باشید.

در این مقاله از جاست لاین با تفاوت UVA و UVB، تأثیر هرکدام بر پوست، مفهوم SPF و Broad Spectrum و همچنین نکات مهم برای انتخاب ضدآفتاب مناسب آشنا می‌شویم.

UVA چیست؟

UVA یکی از انواع اصلی اشعه فرابنفش خورشید است که بیشتر با پیری زودرس پوست و ایجاد آسیب‌های طولانی‌مدت ارتباط دارد.

اشعه UVA قدرت نفوذ بیشتری نسبت به UVB دارد و می‌تواند به لایه‌های عمیق‌تر پوست برسد. قرار گرفتن مداوم در معرض UVA به مرور زمان می‌تواند به تخریب ساختارهای پوستی و کاهش کیفیت پوست منجر شود.

یکی از ویژگی‌های مهم UVA این است که می‌تواند از شیشه پنجره عبور کند؛ بنابراین حتی زمانی که در فضای داخلی و نزدیک پنجره هستید، ممکن است همچنان در معرض این اشعه قرار داشته باشید.

UVA چه تأثیری روی پوست دارد؟

مهم‌ترین اثرات مرتبط با UVA عبارت‌اند از:

• افزایش پیری زودرس پوست
• ایجاد و تشدید لک‌های پوستی
• ایجاد چین‌وچروک
• کاهش انعطاف‌پذیری پوست
• آسیب به ساختارهای عمقی پوست
• افزایش آسیب تجمعی ناشی از نور خورشید

به همین دلیل اگر هدف شما فقط جلوگیری از آفتاب‌سوختگی نیست و می‌خواهید از پوست در برابر پیری زودرس و لک‌های ناشی از نور نیز محافظت کنید، باید به محافظت در برابر UVA توجه ویژه‌ای داشته باشید.

UVB چیست؟

UVB نوع دیگری از اشعه فرابنفش خورشید است که بیشتر با آفتاب‌سوختگی شناخته می‌شود.

UVB نسبت به UVA نفوذ کمتری به پوست دارد، اما انرژی بالاتری دارد و یکی از عوامل اصلی ایجاد آفتاب‌سوختگی محسوب می‌شود.

برخلاف UVA، بیشتر اشعه UVB توسط شیشه پنجره مسدود می‌شود. با این حال، قرار گرفتن مستقیم در معرض نور خورشید همچنان می‌تواند مقدار قابل توجهی UVB به پوست برساند.

UVB چه تأثیری روی پوست دارد؟

مهم‌ترین اثرات UVB عبارت‌اند از:

• آفتاب‌سوختگی
• قرمزی و التهاب پوست
• آسیب سلولی ناشی از اشعه UV
• افزایش خطر ابتلا به سرطان پوست
• تشدید آسیب ناشی از نور خورشید

به همین دلیل عدد SPF روی ضدآفتاب اهمیت زیادی دارد؛ زیرا SPF عمدتاً میزان محافظت محصول در برابر اشعه‌های UVB و آفتاب‌سوختگی را نشان می‌دهد.

تفاوت UVA و UVB در یک نگاه

برای اینکه تفاوت این دو اشعه راحت‌تر مشخص شود، می‌توان آن‌ها را این‌گونه مقایسه کرد:

نکته مهم این است که UVA و UVB رقیب یکدیگر نیستند؛ هر دو می‌توانند برای پوست مضر باشند. بنابراین ضدآفتاب مناسب باید تا حد امکان از پوست در برابر هر دو محافظت کند.

Broad Spectrum چیست و چرا اهمیت دارد؟

اگر روی بسته‌بندی ضدآفتاب عبارت Broad Spectrum یا «طیف گسترده» را مشاهده کردید، منظور محصولی است که برای محافظت در برابر هر دو گروه اصلی اشعه فرابنفش یعنی UVA و UVB طراحی و آزموده شده است.

به همین دلیل، هنگام خرید ضدآفتاب نباید فقط به عدد SPF توجه کنید.

ممکن است محصولی SPF بالایی داشته باشد، اما برای انتخاب یک ضدآفتاب روزانه مناسب بهتر است علاوه بر SPF، به عبارت Broad Spectrum نیز توجه شود.

SPF چیست؟

SPF مخفف Sun Protection Factor یا «فاکتور محافظت در برابر آفتاب» است.

SPF بیشتر نشان‌دهنده میزان محافظت محصول در برابر UVB و آفتاب‌سوختگی است. برای مثال، طبق توضیحات انجمن متخصصان پوست آمریکا، SPF 30 حدود 97 درصد از UVB را فیلتر می‌کند؛ البته هیچ ضدآفتابی نمی‌تواند 100 درصد اشعه UVB را مسدود کند.

آیا SPF 50 همیشه بهتر از SPF 30 است؟

SPF بالاتر می‌تواند محافظت بیشتری در برابر UVB ایجاد کند، اما این موضوع به معنی آن نیست که می‌توانید مدت بیشتری در معرض آفتاب بمانید یا ضدآفتاب را کمتر تمدید کنید.

متخصصان پوست معمولاً استفاده از ضدآفتاب SPF 30 یا بالاتر را توصیه می‌کنند.

بنابراین هنگام خرید، به جای تمرکز صرف بر اعداد بسیار بالا، مجموعه‌ای از ویژگی‌ها را بررسی کنید:

SPF 30 یا بالاتر + Broad Spectrum + مقاومت در برابر آب

ضدآفتاب مناسب پوست چرب چه ویژگی‌هایی دارد؟

اگر پوست چرب یا مستعد جوش دارید، بافت ضدآفتاب اهمیت زیادی دارد.

بهتر است محصولی را انتخاب کنید که:

• بافت سبک داشته باشد
• غیرکومدون‌زا یا Non-Comedogenic باشد
• احساس چربی و سنگینی ایجاد نکند
• برای پوست چرب یا مختلط فرموله شده باشد
• در صورت نیاز دارای بافت ژلی یا فلوئیدی باشد

استفاده از ضدآفتاب سنگین و نامناسب ممکن است باعث شود فرد از تمدید آن خودداری کند؛ در حالی که ضدآفتاب مناسب، محصولی است که بتوانید استفاده منظم از آن را ادامه دهید.

ضدآفتاب مناسب پوست خشک

برای پوست خشک بهتر است به سراغ محصولاتی بروید که علاوه بر محافظت در برابر نور خورشید، خاصیت مرطوب‌کنندگی نیز داشته باشند.

ترکیبات مرطوب‌کننده می‌توانند به کاهش احساس کشیدگی پوست کمک کنند.

بافت کرمی معمولاً برای پوست خشک و استفاده روی صورت گزینه مناسبی است.

ضدآفتاب برای پوست حساس

اگر پوست حساسی دارید، بهتر است محصولی را انتخاب کنید که فرمول ساده‌تر و سازگار با پوست داشته باشد.

ضدآفتاب‌های مینرال یا فیزیکی که از ترکیباتی مانند زینک اکساید (Zinc Oxide) یا تیتانیوم دی‌اکساید (Titanium Dioxide) استفاده می‌کنند، می‌توانند برای برخی افراد دارای پوست حساس گزینه مناسبی باشند. انجمن متخصصان پوست آمریکا نیز ضدآفتاب‌های مینرال را برای پوست‌های حساس پیشنهاد می‌کند.

برای پوست مستعد لک چه ضدآفتابی بهتر است؟

اگر پوست شما مستعد لک و تیرگی است، محافظت در برابر UVA اهمیت زیادی دارد.

علاوه بر ضدآفتاب Broad Spectrum، در برخی شرایط می‌توان ضدآفتاب‌های رنگی (Tinted) حاوی Iron Oxide را نیز در نظر گرفت. این نوع محصولات می‌توانند در برابر بخشی از نور مرئی نیز محافظت بیشتری ایجاد کنند؛ نور مرئی می‌تواند در برخی افراد، به‌خصوص افراد با پوست‌های تیره‌تر، در تشدید هایپرپیگمنتیشن نقش داشته باشد.

ضدآفتاب مناسب برای استفاده روزانه چه ویژگی‌هایی دارد؟

برای استفاده روزمره، بهتر است ضدآفتابی را انتخاب کنید که:

1. SPF آن حداقل 30 باشد.
2. عبارت Broad Spectrum روی محصول درج شده باشد.
3. در صورت قرار گرفتن در معرض آب یا تعریق، Water Resistant باشد.
4. با نوع پوست شما سازگار باشد.
5. بافتی داشته باشد که استفاده روزانه از آن راحت باشد.
6. در صورت داشتن پوست مستعد جوش، Non-Comedogenic باشد.
7. برای ناحیه‌ای که قرار است استفاده شود مناسب باشد.

در واقع بهترین ضدآفتاب الزاماً گران‌ترین محصول یا دارای بیشترین SPF نیست؛ بهترین ضدآفتاب محصولی است که محافظت کافی داشته باشد و شما بتوانید آن را به شکل منظم و صحیح استفاده کنید.

چگونه ضدآفتاب را درست استفاده کنیم؟

حتی بهترین ضدآفتاب نیز اگر به مقدار کافی و در زمان مناسب استفاده نشود، نمی‌تواند محافظت مورد انتظار را ایجاد کند.

ضدآفتاب را روی تمام قسمت‌های در معرض نور خورشید استفاده کنید؛ از جمله:

• صورت
• گردن
• گوش‌ها
• پشت دست‌ها
• خط رویش مو
• قسمت‌هایی از بدن که با لباس پوشیده نشده‌اند

متخصصان پوست توصیه می‌کنند در زمان حضور در فضای باز، ضدآفتاب تقریباً هر دو ساعت یک‌بار تمدید شود و بعد از شنا یا تعریق نیز طبق دستور محصول مجدداً استفاده شود.

برای پوشش بدن نیز مقدار کافی اهمیت دارد؛ انجمن متخصصان پوست آمریکا برای یک فرد بزرگسال حدود یک اونس، تقریباً معادل مقدار پر کردن یک لیوان شات، برای پوشش قسمت‌های در معرض نور بدن پیشنهاد می‌کند.

ضدآفتاب در روزهای ابری لازم است؟

بله. ابری بودن هوا به معنی حذف کامل اشعه فرابنفش نیست.

به همین دلیل، اگر در طول روز در فضای بیرون هستید، محافظت از پوست همچنان اهمیت دارد. متخصصان پوست توصیه می‌کنند در زمان قرار گرفتن در فضای باز از ضدآفتاب Broad Spectrum استفاده شود و تنها به شرایط ظاهری آسمان توجه نکنیم.

آیا ضدآفتاب به‌تنهایی کافی است؟

خیر.

ضدآفتاب بخش مهمی از مراقبت در برابر نور خورشید است، اما بهتر است آن را در کنار سایر روش‌های محافظت از پوست استفاده کنید.

در زمان تابش شدید خورشید می‌توانید از:

• سایه
• کلاه لبه‌دار
• لباس‌های پوشیده و مناسب
• عینک آفتابی دارای محافظت UV
• لباس‌های دارای UPF

نیز استفاده کنید.

اشتباهات رایج هنگام استفاده از ضدآفتاب

۱. توجه فقط به SPF

SPF مهم است، اما به تنهایی معیار کاملی برای انتخاب ضدآفتاب نیست. محافظت Broad Spectrum برای پوشش UVA و UVB اهمیت دارد.

۲. استفاده از مقدار بسیار کم

یکی از اشتباهات رایج، استفاده از مقدار ناکافی ضدآفتاب است. مقدار استفاده می‌تواند روی میزان محافظت واقعی تأثیر زیادی داشته باشد.

۳. تمدید نکردن ضدآفتاب

استفاده یک‌بار در ابتدای صبح برای تمام روز کافی نیست. هنگام حضور در فضای باز، ضدآفتاب معمولاً باید حدود هر دو ساعت تمدید شود و در صورت شنا یا تعریق، زودتر تمدید شود.

۴. فراموش کردن گردن و گوش‌ها

گاهی افراد فقط صورت را ضدآفتاب می‌زنند و گردن، گوش‌ها و پشت دست‌ها را فراموش می‌کنند.

۵. انتخاب محصول نامناسب برای نوع پوست

اگر محصول باعث چربی بیش از حد، سنگینی، جوش یا تحریک پوست شود، احتمال دارد استفاده منظم از آن کاهش پیدا کند.

جمع‌بندی؛ UVA بهتر است یا UVB؟

پاسخ ساده این است: هیچ‌کدام را نباید نادیده گرفت.

UVA بیشتر با پیری زودرس، لک و آسیب تجمعی پوست ارتباط دارد و می‌تواند از شیشه عبور کند؛ در حالی که UVB عامل اصلی آفتاب‌سوختگی است و نقش مهمی در آسیب ناشی از نور خورشید و سرطان پوست دارد.

بنابراین هنگام خرید ضدآفتاب، بهتر است به جای انتخاب محصول فقط بر اساس عدد SPF، به دنبال محصولی باشید که Broad Spectrum، SPF 30 یا بالاتر و در صورت نیاز Water Resistant باشد.

در نهایت، انتخاب ضدآفتاب باید بر اساس نوع پوست، میزان قرار گرفتن در معرض آفتاب، فعالیت روزانه و نیازهای پوستی انجام شود. استفاده منظم و صحیح از ضدآفتاب، در کنار سایه، لباس مناسب و سایر روش‌های محافظت در برابر آفتاب، یکی از مهم‌ترین قدم‌ها برای حفظ سلامت و ظاهر پوست در طولانی‌مدت است.